در سالهای آغازین قرن بیست و یکم، زمانی که بحث مقایسه کیفیت دانشگاههای جهان جدیتر شد، معتبرترین نظام رتبهبندی بینالمللی، گزارش مشترک سازمان آموزش عالی تایمز انگلستان (THE) و مؤسسه QS بود. این دو مجموعه با همکاری یکدیگر، اولین نظام جامع و استاندارد رتبهبندی جهانی را ارائه دادند که پارامترهای علمی، آموزشی، پژوهشی و بینالمللیسازی دانشگاهها را در سطحی گسترده و قابل استناد بررسی میکرد.
با این حال، از سال ۲۰۱۱ میلادی تغییر مهمی در این حوزه رخ داد. دو مجموعه تایمز و QS راه خود را از یکدیگر جدا کردند و هر کدام با معیارها، روشها و استانداردهای تخصصی خود، سیستم رتبهبندی مستقل ایجاد کردند.
امروزه نشریه تایمز لندن (THE World University Ranking) همچنان یکی از منابع معتبر بینالمللی محسوب میشود؛ اما در میان همه نظامهای رتبهبندی، QS بیشترین توجه، بیشترین مراجعه، و بالاترین میزان استناد را در سراسر جهان دارد. این موضوع بهویژه در سیستمهای آموزشی کشورهای مختلف، ادارههای اعزام دانشجو، مشاوران تحصیلی و حتی دانشجویان متقاضی مهاجرت تحصیلی اهمیت بسیار بالایی دارد.
رنکینگ QS چیست و چرا تا این حد مهم است؟
رنکینگ Quacquarelli Symonds (QS) یکی از معتبرترین نظامهای رتبهبندی دانشگاههای جهان است که از ابتدای فعالیت مستقل خود توانسته است به شناختهشدهترین منبع مقایسه دانشگاهها تبدیل شود.
علت این اعتبار، استفاده از معیارهای دقیق، قابل سنجش و مبتنیبر دادههای علمی است؛ معیارهایی که نهتنها وضعیت آموزشی دانشگاهها را نشان میدهد، بلکه تصویری روشن از جایگاه پژوهشی، جهانی و علمی آنها ارائه میدهد.
QS بر پایه شش شاخص اصلی و استاندارد دانشگاههای جهان را رتبهبندی میکند. اهمیت این شاخصها در آن است که هر یک بخشی از کیفیت واقعی یک دانشگاه را بازتاب میدهند و در مجموع، تصویر جامعی از عملکرد علمی و میزان اعتبار دانشگاه به دست میدهند.
در ادامه این شش شاخص اصلی را به زبانی علمی، دقیق و قابلفهم توضیح میدهیم.
شاخص اول: اعتبار دانشگاه (Academic Reputation)
اهمیت: ۴۰٪ از کل امتیاز
این مهمترین معیار در سیستم QS است.
اعتبار دانشگاه از دیدگاه اعضای هیئت علمی سایر دانشگاهها ارزیابی میشود. بدین معنا که متخصصان دانشگاههای مختلف جهان باید دانشگاه مورد بررسی را معتبر، علمی و قابلاستناد بدانند.
این اعتبار از طریق چند عامل سنجیده میشود:
- میزان استناد اعضای هیئت علمی سایر دانشگاهها به مقالات، پژوهشها و منابع علمی منتشرشده توسط دانشگاه
- تعداد تولیدات علمی، مجلات معتبر، سطح پژوهش، همکاریهای بینالمللی و میزان تأثیرگذاری جهانی
- حضور اساتید برجسته و پژوهشهای اثرگذار علمی در سطح بینالمللی
هرچه دانشگاه مقالات بیشتری در مجلات معتبر منتشر کند و از نظر علمی مورد استناد قرار بگیرد، رتبهاش در این شاخص بالاتر میرود.
شاخص دوم: نسبت اعضای هیئت علمی به دانشجو (Faculty/Student Ratio)
اهمیت: ۲۰٪
این شاخص نشان میدهد دانشگاه برای هر دانشجو چه مقدار زمان، انرژی، استاد و امکانات آموزشی در اختیار دارد.
هرچه تعداد اساتید بیشتر و تعداد دانشجویان کمتر باشد:
- کیفیت آموزش بالاتر است
- استاد فرصت بیشتری برای ارتباط علمی مستقیم با دانشجو دارد
- کیفیت کلاسها، پروژهها و نظارت علمی افزایش پیدا میکند
دانشگاههای معتبر جهان همواره سعی دارند با افزایش تعداد اعضای هیئت علمی، فشار جمعیتی را کاهش داده و فرصت بیشتری برای آموزش فراهم کنند.
شاخص سوم: میزان استناد به هر عضو هیئت علمی (Citations per Faculty)
اهمیت: ۲۰٪
این شاخص میزان تأثیر علمی دانشگاه را نشان میدهد.
استناد (Citation) یعنی:
پژوهشگران دیگر، تحقیقات و مقالات دانشگاه را معتبر بدانند و در کارهای خود به آنها ارجاع دهند.
بنابراین:
- هرچه مقالات دانشگاه بیشتر در سطح جهانی استناد شوند،
- و هرچه تعداد این استنادها برای هر استاد بیشتر باشد،
رتبه دانشگاه بهتر خواهد شد.
این معیار قدرت پژوهشی و اثرگذاری جهانی دانشگاه را دقیقاً نشان میدهد.
شاخص چهارم: اعتبار کارفرمایی (Employer Reputation)
اهمیت: ۱۰٪
این شاخص نشان میدهد فارغالتحصیلان دانشگاه چقدر برای کارفرمایان و شرکتهای بینالمللی شناختهشده، قابلاعتماد و متخصص هستند.
سوال مهم QS از کارفرمایان این است:
«فارغالتحصیل کدام دانشگاهها برای استخدام مناسبتر و آمادهتر هستند؟»
هرچه فارغالتحصیلان یک دانشگاه مهارتهای قویتر و دانش کاربردیتری داشته باشند، امتیاز این شاخص بالاتر میرود.
شاخص پنجم: تعداد دانشجویان بینالمللی (International Students)
اهمیت: ۵٪
این شاخص نشاندهنده:
- جذابیت دانشگاه برای دانشجویان خارجی
- تنوع فرهنگی
- توجه دانشگاه به جهانیسازی علم
- فرصت تعامل دانشجویان با فرهنگهای مختلف
دانشگاهی که تعداد زیادی دانشجوی بینالمللی دارد، نشان داده است که در سطح جهانی قابل پذیرش است.
شاخص ششم: تعداد اعضای هیئت علمی بینالمللی (International Faculty)
اهمیت: ۵٪
جذب اساتید بینالمللی یعنی دانشگاه توانسته است متخصصان برجسته از کشورهای مختلف را به همکاری دعوت کند.
این نشان میدهد دانشگاه:
- جذابیت علمی بالا دارد
- محیط پژوهشی پویا و جهانی ایجاد کرده
- همکاریهای بینالمللی گسترده دارد
وجود اساتید خارجی یکی از معیارهای اصلی کیفیت دانشگاه در سطح جهان محسوب میشود.
معیارهای تکمیلی و عوامل دیگر تأثیرگذار بر ردهبندی QS
هرچند سیستم QS بر ۶ معیار اصلی تمرکز دارد، اما دهها پارامتر دیگر به صورت جانبی بر رتبه نهایی دانشگاهها اثر دارند، مانند:
- شیوه پذیرش دانشجو
- کیفیت پروژههای پژوهشی
- میزان همکاریهای بینالمللی دانشگاه
- تعداد بورسیهها و کمکهزینههای تحصیلی
- امکانات آموزشی و آزمایشگاهی
- سابقه تاریخی و قدمت دانشگاه
- ثبات علمی و خروجی پژوهشی پایدار
- شاخصهای تجربی و آمار داخلی دانشگاهها
این عوامل تضمین میکنند که رتبه نهایی دانشگاه، نمایانگر دقیق کیفیت واقعی آن باشد.
جمعبندی: چرا رنکینگ QS مهمترین منبع انتخاب دانشگاه است؟
رنکینگ QS مهمترین و پرمراجعهترین نظام رتبهبندی دانشگاههای جهان است زیرا:
- بر پایه دادههای واقعی و قابل اندازهگیری است
- پارامترهای آن علمی و معتبر هستند
- اعتبار دانشگاه را بر اساس نظر متخصصان جهانی تعیین میکند
- جایگاه پژوهشی و آموزشی دانشگاه را دقیق نشان میدهد
- میزان جهانی بودن و قدرت علمی دانشگاه را مشخص میکند
- دانشجویان و خانوادهها برای انتخاب کشور و دانشگاه به آن اعتماد میکنند
به همین دلیل است که در فرآیند انتخاب رشته، مهاجرت تحصیلی، دریافت پذیرش دانشگاهی و حتی اخذ ویزا، رنکینگ QS یکی از معتبرترین و مهمترین منابع تصمیمگیری محسوب میشود.